A AC. O Galo organiza, coa colaboración da Excelentísima Deputación Provincial da Coruña, o concerto de música medieval do Grupo Música Antiga 1500 titulado
               DE PRANTOS E CANTOS
Terá lugaro vindeiro 29 de decembro no Museo das Peregrinacións e de Santiago
Para poder asistir hai que anotarse no correo [email protected], antes do 27 de decembro ás 17h., poñendo o nome, os dous apelidos e o nº do DI.  As persoas que teñan praza recibirán un email de confirmación. 

NOTAS AO PROGRAMA
 
O programa xira arredor do Pranto da Frouseira. O seu carácter, entre o culto e o tradicional, e a súa métrica de romance serven de escusa ao noso grupo para adaptalo á música dun romance de Juan del Encina, Mi libertad en sosiego. É este un autor que amosou tamén, ao longo da súa obra, grandes dotes para asimilar a poesía de orixe popular. Así, as pezas do concerto de hoxe, escollidas de proxectos aparentemente moi diversos, nos que estivemos a traballar este ano que remata, mesturan tamén, sen solución de continuidade, o culto e o popular. Amosamos así como o carácter modal de moitas das nosas músicas se fusiona con naturalidade con pezas que as precederon en varias centurias.
 
O texto do pranto, que figura no centro do programa, relata a traizón e posterior axustizamento do mariscal Pardo de Cela. Aparece recollido no Memorial de la Casa de Saavedra, impreso en Granada en 1674 e cuxo autor resulta ser Fernando de Saavedra Rivadeneyra. Hai consenso entre os principais estudosos do asunto (José Antonio Souto Cabo, Xohán Xabier Baldomir Cabanas ou Xosé Ramón Pena, entre outros) en que o romance é unha falsificación no tocante á súa cronoloxía. É dicir, non data de comezos do século XVI, como pretende o seu autor, senón que sería composto a propósito en 1674, co obxectivo de xustificar diante do rei Carlos II, os ascendentes nobiliarios do autor, entre os que figuraba Pardo de Cela. Sexa como for, desde a súa divulgación no século XIX, que iniciou Benito Vicetto ao incluílo na súa novela Los hidalgos de Monforte (1851), o romance ten cobrada xusta fama pola transcendencia, para a historia de Galiza, dos feitos que nel se relatan.
 
O Pranto da Frouseira ven acompañado no concerto, por outros dous prantos medievais directamente vinculados co Reino de Galiza. Estes dous prantos son unha pequena escolma das pezas que formaron parte, recentemente, dun concerto incluído no proxecto Laudatio Funebris, de a Central Folque, merecedor dun primeiro premio no certame “Fondos de proxectos culturais Reino de Galiza” da Deputación da Coruña.
 
O primeiro dos prantos é o planh máis antigo conservado en occitano, composto polo trobador Cercamon en memoria de Guillerme X de Aquitania († 1137), falecido durante unha peregrinación a Compostela ou, segundo indica o propio pranto, quizais na mesma cidade. O propio Cercamon é un dos primeiros troubadours occitanos coñecidos, só precedido no tempo polo pai de Guillerme X, isto é, Guillerme IX (1071-1126). O segundo é un dos dous prantos que Pero da Ponte dedica á morte dos pais de Afonso IX “O Sabio”, Fernando III e Beatriz de Suabia. Están escritos en pleno século XIII, o período de máximo esplendor da literatura trobadoresca galego-portuguesa, da que Pero da Ponte, con 53 textos conservados, é un dos máis prolíficos representantes. Escoitaremos no concerto o que lamenta o pasamento de Fernando III († 1252), fillo de Afonso VIII de Galiza e León.
 
Entreverando estas pezas de carácter fúnebre, atopamos diversas pezas de música tradicional galega que formaron parte do programa que tivemos ocasión de interpretar no pasado mes de setembro, dentro do “Segundo serán galego en Viena”, un espazo que pretende propiciar o encontro entre as culturas galega e austríaca, organizado conxuntamente polos festivais ViertelBarock (Viena) e Espazos Sonoros (Galicia). Se o ano pasado conmemorouse a obra da poeta coruñesa Luísa Villalta, desta volta púxose o foco na música e na lingua galegas, para celebrar e recoñecer os valores da poesía popular transmitida a través da oralidade de xeración en xeración.
 
Daquela, incluímos en primeiro lugar unha “muiñeira”, neste caso interpretada con violín, reproducindo así a versión que tocaba o famoso Florencio López, o chamado “cego dos Vilares”, en referencia ao seu lugar de orixe, na montaña galega. Florencio foi un dos últimos violinistas cegos itinerantes de Galicia, e del se conservan diversas gravacións fonográficas, e tamén en vídeo (xa nos últimos anos da súa vida). Despois desta introdución instrumental, poderemos escoitar un romance, recollido nunha das primeiras compilacións de música tradicional galega, o cancioneiro de Casto Sampedro. Non resulta sinxelo trazar a orixe destes romances, mais podemos supoñer que o pobo se inspirou, recolleu e transformou romances coñecidos das máis diversas procedencias, ademais de crear os seus propios. O precedente do Romance de Bernaldino e Sabeliña é un lai bretón medieval. Máis adiante no programa, escoitaremos tamén outro romance o do Cego Andante ou tamén chamado Romance do Conde Alberto, con temática de carácter cabaleiresco. Mais antes, interpretaremos instrumentalmente unha Cantiga de Santa María, do rei Alfonso IX “O Sabio”, proba, como xa dixemos, do ben que combinan repertorios aparentemente tan distantes no tempo.
 
Cara o final do programa escoitaremos a versión á gaita dunha fermosa cantiga popular, que preludia unha peza tradicional, que goza na actualidade de merecida fama: O ferreiro vai fóra. Consérvanse varias letras recollidas en diversos puntos de Galicia e, como sucede con tantas outras pezas do repertorio, aínda que as letras e as rimas coinciden, as músicas non sempre o fan. Neste caso xuntamos textos recollidos en dous puntos bastante distantes da xeografía galega como son Xove, na costa norte de Lugo, e Baleira, na montaña desa mesma provincia. A melodía neste caso, será a que se interpretaba en Xove, e non a de Florencio. E remata o programa cun canto de carácter comunal, Lévoche no corazónhe, con carácter alegre e de festa, como corresponde á celebración do encontro e amizade entre veciños que enxalza a peza, e que aquí queremos tamén celebrar.

                                                                                                                          Grupo de Música Antiga 1500

Debido a que moitas persoas non puideron asistir á visita que organizamos o pasado 28 de novembro. Tornaremos a facela o vindeiro 19 de decembro, para as persoas que quedaron na lista de agarda.

A AC. O Galo convídavos á presentación de tres libros que versan sobre catro raíñas galegas, unhas mulleres que desafiaron as normas, cun rol sobranceiro e que forman parte do noso imaxinario. Os libros están escritos por persoas que centran o seu traballo na etapa medieval da historia de Galiza:
Carolina Casal e Carme Varela: XOANA E INÉS DE CASTRO
Heitor Picallo Fontes: URRACA
Simón Doubleday: SANCHA
O acto celebrarase no Museo das Peregrinación (Pr. das Praterías) o venres, 12 de decembro ás 20h e nel intervirán @s autores e Xoán Costa, presidente de Sermos Galiza S.A., a editora do libro.
Ós asistentes á presentación agasallarémosvos cun dos libros .
Para poder asistir debedes apuntartes no correo da asociación [email protected] indicando o nome, 2 apelidos e número do DI, até o 10 de decembro. Recibirás confirmación de praza no teu correo.

            "MESTRE  MATEO:  O  GRAN  ARTISTA  DA  CATEDRAL  DE  SANTIAGO"
A AC. O Galo organiza, en colaboración coa Fundación Catedral de Santiago,  unha visita guiada  á obra do mestre Mateo. Nela veremos, guiados polo  técnico de patrimonio cultural Xesús Borraxeiros, o Pórtico da Gloria e as esculturas que apareceron cando se realizaron obras na catedral e recibiremos explicacións sobre o seu estilo e que lugar ocupaban dentro do programa iconográfico de dito templo. 

       UN OLLO DE VIDRO. MEMORIAS DUN ESQUELETE
Desde 2023, Galiza Cultura promove a celebración do Samaín popularizando a obra de Castelao, Un ollo de vidro. Memorias dun esquelete (Ed. Céltiga, 1922). O esqueleto protagonista relátanos as súas memorias, que recollen as peripecias dunha existencia máis alá da morte, sobre o mundo dos vivos.
O vindeiro 3 de novembro, ás 20:00 h, o Teatro Principal será o escenario onde esta historia cobre vida. A montaxe conta coa participación de membros da Coral de Solfa de Santiago e da Agrupación Cultural O Galo, baixo a adaptación e dirección de Lucho Penabade. O acceso é libre até encher o aforo.
A través da mirada dese esqueleto, “soterrado nun cemiterio de cidade pero moi atento ao que acontece fóra”, o público poderá rir, reflexionar e recoñecerse nas situacións que Castelao retrata: as loitas labregas, o drama da emigración, o caciquismo ou a defensa do idioma galego… Temas que, máis dun século despois, continúan plenamente vixentes.
Como sinala Manuel Rei Romeu, en Desta terra e deste tempo, “Castelao anímanos a desentrañar as chaves e leitmotivs dun universo simbólico que conduce a unha toma de conciencia e a unhas conclusións sobre o mundo dos vivos.”
Esta representación ofrece ao público a oportunidade de achegarse á obra e ao pensamento de Castelao desde unha perspectiva viva e simbólica, perfecta para celebrar o Samaín cunha reflexión cultural e histórica.
Agrademos ao Concello de Santiago todo o seu apoio e a súa disposición para que esta obra se represente en Compostela.

                                   SANTA MARÍA DE SAR 
O venres, 31 de outubro de 2025, ás 20.00h., no Claustro da igrexa de Sar organizamos unha táboa redonda sobre este monumento. Entrada libre até completar aforo.
Participan:
Goretti Sanmartín, alcaldesa de Santiago.
Míriam Louzao,  concelleira de cultura de Santiago.
Daniel Lorenzo,  director da Fundación Catedral de Santiago. 
Victoriano Nodar, profesor de Arte Medieval na Universidade de Vigo. 
Ramón Yzquierdo, director técnico–conservador do Museo Catedral de Santiago.
 
O pasado 11 de outubro, a AC. O Galo publicou en NÓS Diario, coa axuda do noso concello, un caderno especial sobre a colexiata de Sar. Nesta táboa redonda, presentaremos este caderno, escoitaremos as breves palabras das autoridades implicadas na realización deste traballo, Ramón Yzquierdo Peiró e Victoriano Nodar, farán unha achega á súa investigación sobre a colexiata de Sar, veremos un interesantísimo audiovisual no que se recrea como era esta igrexa na idade media e entregaremos ás persoas asistentes un exemplar de dito caderno.

Victoriano Nodar é profesor de Historia da Arte Medieval na Universidade de Vigo. A  súa investigación, centrada na arte románica de Galicia, materializouse en múltiples publicacións e conferencias. A súa actividade centrouse tamén na xestión cultural sobre todo no campo das exposicións temporais e na asesoría histórica de diversas obras de restauración do noso patrimonio monumental. 
Ramón Yzquierdo Peiró é Director técnico – Conservador do Museo Catedral de Santiago e tamén dirixe o MuSar-Museo Colexiata de Sar a través do programa Compostela Sacra. Doutor en Historia da Arte, especializouse en museoloxía, xestión cultural e conservación de bens culturais. A súa actividade investigadora e divulgadora céntrase nas coleccións catedralicias e en aspectos museolóxicos e museográficos, ao tempo que ten sido comisario de múltiples exposicións temporais. 

A AC. O Galo organiza a palestra  URRACA DE GALIZA , que impartirá Diana Pelaz o vindeiro martes, 28 de outubro de 2025, ás 19.30h., na Libraría Couceiro. A entrada é libre até encher o aforo.

Diana Pelaz Flores é profesora titular de Historia Medieval na Universidade de Santiago de Compostela, institución á que está vinculada dende finais do ano 2017. Previamente, estivo adscrita ás Universidades de Valladolid e Zaragoza, onde desenvolveu as súas primeiras etapas de investigación. A súa investigación céntrase particularmente no estudo do poder feminino a través do caso das raíñas consortes na Coroa de Castela. A súa tese de doutoramento centrábase no estudo da rexinalidade durante o reinado de Xoán II de Castela, da man das súas esposas, as raíñas María de Aragón e Isabel de Portugal, dende onde continuou abordando ese labor investigador cara outros reinados e cronoloxías. Ten feito estadías de investigación nas Universidades de Bolonia, Lisboa y París I-Sorbonne, ademais de ter participado como relatora en congresos e seminarios en Inglaterra, Francia, Italia, Portugal, Suecia, Dinamarca, Suíza, México ou Arxentina. Conta con diversas publicacións, entre elas catro monografías, centradas no estudo do papel da auga no cerimonial cortesán, a Casa da raíña, o señorío e a vinculación co espazo das mulleres da familia real e o percorrido da figura das raíñas consortes na Coroa de Castela, entre os séculos XI e XV.

O reinado de Urraca de Galiza atopouse nun momento de gran complexidade a nivel político, tanto dentro como fóra da Península Ibérica. A nivel exterior, trátase dun momento especialmente delicado, en tanto que apenas existían precedentes de gobernos femininos, inda que tampouco códigos legais que contradixesen esta posibilidade. A diferencia doutras figuras femininas que tamén puxaron por (ou lograron) facerse co poder que lles correspondía como herdeiras dos dereitos ao trono dos seus país, o exemplo de Urraca é especialmente significativo, por ser a primeira do seu tempo en asumir as responsabilidades do poder político.
A situación do Reino de León na Península Ibérica tamén reviste unha gran singularidade, por tratarse dun conglomerado señorial que integra reinos cunha tradición e identidade propias, como é a do Reino de Galicia, territorio especialmente vinculado con dona Urraca, mesmo antes de que aspirara a facerse co control do conxunto do territorio. Con motivo da súa voda co conde Raimundo de Borgoña, dona Urraca recibiu como dote Galicia, na que se instalou xa como muller casada para coñecer e administrar os seus territorios señoriais, o que lle permitiu tecer redes pero tamén participar en conflitos, como o choque coa súa medio irmá, dona Teresa, quen tiña recibido o condado de Portugal de mans do seu pai, Afonso VI; enfrontarse á poderosa Casa dos Traba, a principal liñaxe galega, receosa das aspiracións do segundo home de Urraca: o rei Afonso I de Aragón; e, finalmente, desafiar á outra das grandes figuras do seu tempo: o arcebispo de Santiago Diego Xelmírez.
Precisamente a relación con este último foi unha das cuestións máis turbulentas do momento, no que se entrecruzaron os intereses que cada un deles representaba, xa fose a Coroa ou os intereses señoriais do arcebispo. A súa influencia e autoridade converteron a Xelmírez nun dos principais conselleiros do que sería despois Afonso VII, aquel coñecido como “imperator totius Hispaniae”, fillo de dona Urraca coa que tamén mantivo unha complicada relación, en boa medida pola capacidade de Xelmírez para atraelo aos seus intereses. Monarquía e Igrexa, pero tamén as súas concepcións do poder facían desta relación un dos enfrontamentos máis interesantes do seu tempo, que amosa algunhas das complicacións ás que a raíña Urraca tivo que facer fronte para manterse no trono e salvagardar a súa visión da autoridade rexinal.